poniedziałek, 22 grudnia 2025

Nazwisko Majchrzak - etymologia

 1. Pochodzenie i znaczenie

Nazwisko Majchrzak należy do dużej grupy nazwisk odimiennych (czyli utworzonych od imion) z przyrostkiem -ak, charakterystycznym dla obszaru Polski. Wywodzi się od popularnego w średniowieczu imienia Majcher.

 

   Majcher to spolszczona, zdrobniała forma imienia Maciej (łac. Matthaeus, greckie Matthaios oznaczające "dar Jahwe").

   Przyrostek -ak wskazuje na relację rodzinną lub pochodzenie. Majchrzak znaczy więc pierwotnie "syn Majchra", "należący do rodziny Majchra/Macieja".

 

Można to przedstawić prostym schematem:

Maciej → Majcher (forma zdrobniała/ujęzyczniona) → Majchrzak (nazwisko patronimiczne: "syn Majchra")

 

 2. Warianty i podobne nazwiska

Nazwisko ma liczne, blisko spokrewnione warianty, powstałe przez inne przyrostki lub formy podstawy:

   Majcher (forma podstawowa)

   Majcherek (z podwójnym przyrostkiem zdrabniającym -ek)

   Majcherczak (bardziej złożona forma)

   Majchrzyk (inny przyrostek)

   Majchrowicz (przyrostek -owicz typowy dla wschodnich obszarów Rzeczpospolitej)

 

Wszystkie one wskazują na pochodzenie od tego samego imienia.

 

 3. Rozmieszczenie geograficzne

Nazwisko Majchrzak jest bardzo charakterystyczne dla Polski. Jest stosunkowo częste. Według różnych rejestrów nosi je w Polsce od 15 do ponad 20 tysięcy osób.

 

Jego największe zagęszczenie występuje w środkowej i zachodniej Polsce, szczególnie w historycznych regionach:

   Wielkopolska

   Kujawy

   Ziemia łęczycka

 

To rozmieszczenie potwierdza jego słowiańskie, polskie pochodzenie i popularność właśnie w centralnych regionach kraju.

 

 4. Podsumowanie etymologiczne

Majchrzak to klasyczne polskie nazwisko patronimiczne, które:

1.  Wywodzi się od imienia Maciej (poprzez formę Majcher).

2.  Za pomocą przyrostka -ak wskazuje na pochodzenie od przodka o tym imieniu ("syn Majchra").

3.  Jest dobrze udokumentowane w Polsce, szczególnie w jej centralnej i zachodniej części.

4.  Należy do licznej "rodziny" nazwisk odimiennych od imienia Maciej (obok Majewski, Maciejewski, Matejczuk itp.).

 

Ciekawostka: Istnieje też rzadsze, homofoniczne nazwisko Majchrzak, które może pochodzić od słowa "majcher" oznaczającego w niektórych gwarach kiełbasę lub rodzaj sztyletu, jednak zdecydowanie częstsze i bardziej prawdopodobne jest pochodzenie od imienia.

niedziela, 16 listopada 2025

Co łączy padrão ze Świętym Piotrem?

 Co łączy padrão ze Świętym Piotrem?

Andrzej Philips

Wstęp – czym jest padrão
Pochodzenie portugalskiego słowa padrão
Homonimia w języku portugalskim
"Tu es Petrus" (Ty jesteś Piotr)
Co łączy "padrão" ze Świętym Piotrem?

Padrão[1] (padrões w lm.) to kamienny słup stawiany przez portugalskich odkrywców morskich w XV i XVI wieku w celu upamiętnienia znaczących odkryć lądowych, a tym samym ugruntowania pierwszeństwa i objęcia posiadania. Często umieszczano je na przylądkach i cyplach lub u ujść głównych rzek. Wczesne znaki były prostymi, drewnianymi słupami lub krzyżami, które jednak szybko niszczały w tropikalnym klimacie, w którym je często stawiano. Późniejsze padrões były rzeźbione w kamieniu w formie słupa zwieńczonego krzyżem i królewskim herbem.

Ilustracja: kopia Padrão Diogo Cão przy głównym wejściu do Pałacu św. Benedykta (Palácio de S. Bento) w Lizbonie

Kamienne padrões, znane w języku portugalskim jako "padrões", to historyczne kamienne znaki używane w okresie Wielkich Odkryć Geograficznych przez portugalskich żeglarzy i odkrywców. Te kamienne pomniki były zwykle opatrzone herbem Portugalii i wznoszone w różnych miejscach dla oznaczenia roszczeń terytorialnych oraz obecności portugalskich odkrywców.


Słowo "padrão", w znaczeniu "kamienny słup" (a nie "wzorzec") pochodzi od "pedra" (kamień), które z kolei wywodzi się z łaciny od "petra" (skała), a ostatecznie z greckiego "petros".

Kluczem do zrozumienia zmiany samogłoski z e na a jest proces fonetyczny zwany metafonią. Metafonia to proces, w którym samogłoska w sylabie nieakcentowanej (zwykle poprzedzającej) ulega zmianie pod wpływem samogłoski w sylabie akcentowanej (zwykle następującej).

1.  Podstawowy wyraz: `pedra` (kamień). ['pe-dra], akcent pada na pierwszą sylabę: PE-.

2.  Forma pochodna: Aby utworzyć wyraz oznaczający "coś dużego z kamienia", "kamienny słup", użyto przyrostka `-ão`. Ten przyrostek ma silną, tylnojęzykową, nosową samogłoskę /ã/ (zapisywaną jako "ão").

3.  Działanie metafonii: Samogłoska /ã/ w przyrostku -ão "przyciąga" samogłoskę w poprzedzającej sylabie w swoją stronę artykulacyjną – w kierunku a.

       `pedra` + `-ão` → `pedrão`

       Ale: samogłoska e w `pe-` ulega zmianie pod wpływem nosowego ão.

       e (przednie) → a (tylne, jak w `-ão`)

       Końcowy efekt: padrão

Podsumowanie: To właśnie obecność przyrostka -ão z jego charakterystyczną samogłoską tylną /ã/ spowodowała, że przednie e- w "pedra" zmieniło się w tylne a- w "padrão".

Należy zaznaczyć, że "padrão" nie powinno być mylone z innymi kontekstami. Etymologia tych innych znaczeń jest inna i wywodzi się od łacińskiego terminu "patronus", oznaczającego "opiekuna" lub "obrońcę"[2]. Oto szczegółowy rozkład tej ewolucji krok po kroku:

Ewolucja: `patronus` → `padrão`

Przyjmijmy za punkt wyjścia formę `patronu(m)` (biernik liczby pojedynczej, która często jest podstawą dla słów romańskich).

1. Utrata końcówki `-us` i rozwój samogłoski nosowej:

   `patronu(m)` → `patron`

Samogłoska `-o` w sylabie akcentowanej, gdy znajduje się w pozycji przed `n` w tej samej sylabie, zaczyna ulegać nosowieniu. Proces ten w portugalskim jest kluczowy. Sylaba `-on` powoli przekształca się w `-ão` [ɐ̃w̃]. To standardowa droga dla łacińskiego `-onu`, `-ana`, etc.

       `patron` → `patrão`

2. Osłabienie samogłoski w sylabie nieakcentowanej (pretonicznej):

   W języku portugalskim samogłoski w sylabach przed akcentowaną (`pa-` w tym przypadku) ulegają osłabieniu i często zmieniają swoją jakość.

   Samogłoska `a` w sylabie `pa-` była otwarta, ale pod wpływem otoczenia fonetycznego i braku nacisku zmieniła się w `e`, które w wymowie portugalskiej jest bardziej zamknięte i centralne (zbliżone do polskiego `e` lub nawet `y`).

       `patrão` → `petrão`

3. Lenicja (osłabienie) spółgłosek między samogłoskami:

   Spółgłoska `t` w łacinie, znajdując się między samogłoskami (`pe-trão`), ulega osłabieniu. To powszechne zjawisko w językach romańskich (porównaj łac. `vita` -> włoskie/ hiszp. `vida`, port. `vida`).

   `t` [t] (bezdźwięczne) osłabia się do `d` [d] (dźwięczne).

       `petrão` → `pedrão`

4. Dysymilacja (uproszczenie grupy spółgłoskowej `dr`):

 W niektórych dialektach lub dla ułatwienia wymowy, grupa spółgłoskowa `d` + `r` w wyrazie `pedrão` uległa uproszczeniu. Zamiast wymawiać `d` i `r`, wymowa uprościła się do pojedynczego `r` lub nastąpiła zmiana w poprzedzającej samogłosce.

Podobnie oboczność imienia Pedro przejawiała się w formie „Pero”, która funkcjonowała jako jego historyczny wariant. Zjawisko to jest podobne do przekształcenia się francuskiego imienia „Pierre” w szkockie „Perry” – w obu przypadkach mamy do czynienia z naturalną ewolucją fonetyczną i dostosowaniem imienia do systemu językowego danego regionu. Jednym z najbardziej znanych przykładów użycia formy „Pero” jest postać „Pero da Covilhã” (ok. 1460–po 1526), portugalskiego odkrywcy i dyplomaty. Na polecenie króla Portugalii, Jana II, wyruszył on na wschód z tajną misją dotarcia do mitycznych „Ziem Prezbitera Jana” oraz odnalezienia morskiej drogi do Indii. W rezultacie swojej podróży, przebywszy lądową trasę przez Bliski Wschód i Ocean Indyjski, „Pero da Covilhã dotarł do Indii na kilka lat przed słynną wyprawą Vasco da Gamy”, która odbyła się drogą morską. Warto zaznaczyć, że forma „Pero” nie była błędem, a jedynie archaicznym lub regionalnym wariantem zapisu, który odzwierciedlał wymowę charakterystyczną dla dawnej portugalszczyzny.

   W tym przypadku, obecność dźwięcznego `d` przed `r` spowodowała, że poprzedzająca je samogłoska `e` uległa otwarciu z powrotem w kierunku `a`. Było to rodzajem kompromisu artykulacyjnego.

       `pedrão` → `padrão`

Podsumowanie ewolucji krok po kroku:

1.  Łacina: `patronus` > `patron` (utrata końcówki)

2.  Nosowienie: `patron` > `patrão` (rozwój nosowego `-ão`)

3.  Osłabienie samogłoski pretonicznej: `patrão` > `petrão` (`a` > `e`)

4.  Lenicja (osłabienie spółgłoski): `petrão` > `pedrão` (`t` > `d`)

5.  Dysymilacja/otwarcie samogłoski: `pedrão` > `padrão` (`e` > `a` pod wpływem `d` i `r`)

 Wniosek

Oba słowa `padrão` ("słup" od `pedra`) i `padrão` ("wzorzec" od `patronus`) przeszły inne, ale równoległe ścieżki ewolucji fonetycznej, które niepostrzeżenie doprowadziły do zbieżności formy – dziś są one identyczne w pisowni i wymowie, mimo różnych źródeł.

To piękny przykład homonimii – gdy dwa słowa o różnych pochodzeniu i znaczeniach zlały się w jedną formę. Kontekst zdania decyduje, czy mówimy o "kamiennym słupie" (od `petra`), czy o "wzorcu" lub "patronie" (od `patronus`).

Słowa pato (kaczka) i pato (pakt) są homonimami homofonicznymi – brzmią identycznie, ale mają też różne pochodzenie i znaczenie. To kolejny znakomity i klasyczny przykład homonimii w języku portugalskim, który idealnie pasuje do schematu „padrão”.

 1. Pato (kaczka)

    Pochodzenie: Łacińskie `anaticŭlum` lub `anatem` (co również oznaczało kaczkę).

   Ewolucja fonetyczna: To jest świetny przykład ekstremalnej redukcji i uproszczenia słowa w języku ludowym (łacina wulgarna).

       `anatem` → `anate` → `nate` → `pate` → `pato`

       Zmiana początkowej samogłoski `a-` na `pa-` to prawdopodobnie wynik dysymilacji – uniknięcia powtórzenia dźwięku nosowego "n". Jedno "n" zostało zachowane, a początek słowa przekształcił się w "pa-" dla odróżnienia. Proces ten jest widoczny w innych językach romańskich (np. hiszp. pato, franc. canard od innego rdzenia).

 2. Pato (pakt, umowa)

    Pochodzenie: Łacińskie `pactum` (rzeczownik odczasownikowy od `paciscī` - zawierać umowę, godzić się).

   Ewolucja fonetyczna: Tutaj ewolucja jest bardziej regularna i przewidywalna.

       `pactum` → `pacto` (utrata końcówki `-um`)

       `pacto` → `pato` (lenicja, czyli osłabienie grupy spółgłoskowej `-ct-` między samogłoskami. `ct` uprościło się do `t`).

 Podsumowanie i porównanie z „padrão” 

·       Dwa znaczenie słowa "pato",  dwa znaczenia słowa "padrão".

·       Homonim 1 pato (kaczka) od łac. `anatem`, padrão (wzorzec, patron) od łac. `patronus`.

·       Homonim 2 . pato (pakt) od łac. `pactum`, padrão (słup, kolumna) od port. `pedra` (z łac. `petra`).

·       Główna przyczyna zbieżności:

·       1. Dysymilacja i redukcja (`anate` > `pato`)

·       2.  Lenicja (`pacto` > `pato`) . 1. Metafonia i lenicja (`patronus` > `padrão`)

·       2. Metafonia (`pedra` + `-ão` > `padrão`).

 Wniosek: Język portugalski jest pełen takich „wypadków przy pracy” historycznej ewolucji. Dwie zupełnie obce sobie rodziny wyrazów, poddane przez stulecia działaniu różnych, ale nieubłaganych praw fonetycznych, spotkały się w tym samym punkcie, tworząc homonimy.

    Aby odróżnić pato (kaczka) od pato (pakt), polegamy wyłącznie na kontekście.

       "O pato nada no lago." (Kaczka pływa w jeziorze.)

       "Eles firmaram um pato de não agressão." (Podpisali pakt o nieagresji.)

Język portugalski jest skarbnicą takich homonimów, które są wynikiem zbieżnej ewolucji fonetycznej z różnych źródeł. Oto kilka innych przykładów, które idealnie pasują do schematu "pato" i "padrão":

  1. Cedo (czasownik) vs. Cedo (przysłówek)

    Cedo (czasownik `ceder` - "ustępuję")

       Pochodzenie: łac. `cedo` ("ustępuję, idę").

   Cedo (przysłówek - "wcześnie")

       Pochodzenie: łac. `caelu` (skrócona forma od `caelum` - "niebo, wczesna godzina") lub wyrażenie `caelu mane` ("wczesny ranek").

       Ewolucja: `caelu` -> `ceo` -> `cedo`.

 Dziś: "Eu cedo o lugar." (Ustępuję miejsce.) vs. "Amanhã vou sair cedo." (Jutro wyjdę wcześnie.)

  2. São (czasownik) vs. São (przymiotnik) vs. São (tytuł)

 Słowo "são" jest nie dwu-, a trójczłonowym homonimem.

 1.  São (czasownik `ser` - "są")

       Pochodzenie: łac. `sunt` ("są").

       Ewolucja: `sunt` -> `son` -> `são`.

 2.  São (przymiotnik - "zdrowy")

       Pochodzenie: łac. `sanu(m)` ("zdrowy").

       Ewolucja: `sanu` -> `são` -> `são`.

 3.  São (przymiotnik/tytuł - "święty", skrót od `Santo`)

       Pochodzenie: łac. `santu(s)` ("święty").

       Ewolucja i reguła: To jest najciekawszy przypadek. W portugalskim forma `santo` (święty) skraca się do `são` przed rzeczownikami męskimi w liczbie pojedynczej, które zaczynają się na spółgłoskę (z wyjątkiem 'h').

           `Santo` Antônio -> São Antônio

           `Santo` André -> São André

           `Santo` Eduardo -> São Eduardo

           Ale: `Santo` Alberto (bo 'A' to samogłoska), `Santo` Henrique (bo 'H' jest nieme).

 Dziś te trzy "são" żyją obok siebie.

 3. Logo (przysłówek) vs. Logo (rzeczownik)

    Logo (przysłówek - "wkrótce, potem")

       Pochodzenie: łac. `locu(s)` ("miejsce") w wyrażeniu `in loco` ("na miejscu, natychmiast"), które ewoluowało w znaczenie czasowe.

   Logo (rzeczownik - "logo, znak firmowy")

       Pochodzenie: greckie `logos` ("słowo, myśl") zapożyczone w XX wieku do terminologii marketingu.

 Dziś: "Logo chegaremos." (Niedługo przyjedziemy.) vs. "O logo da empresa é moderno." (Logo firmy jest nowoczesne.)

  4. Manga (część ubrania) vs. Manga (owoc)

    Manga (rękaw)

       Pochodzenie: łac. `manica` ("rękaw, osłona dłoni") od `manus` ("ręka").

   Manga (owoc - mango)

       Pochodzenie: malajalam `māṅṅa` przez portugalskich odkrywców w Indiach.

 Dziś: "A manga da camisa está rasgada." (Rękaw koszuli jest rozdarty.) vs. "Suco de manga é delicioso." (Sok mango jest pyszny.)

  5. Cobra (gad) vs. Cobra (czasownik)

    Cobra (wąż)

       Pochodzenie: łac. `colubra` ("wąż").

   Cobra (czasownik `cobrar` - "żądać, pobierać")

       Pochodzenie: łac. `recuperare` ("odzyskiwać") przez formę `recupera`.

 Dziś: "Uma cobra venenosa." (Jadowity wąż.) vs. "Ele vai cobra pelo serviço." (On będzie żądał zapłaty za usługę.)

  6. Rio (rzeka) vs. Rio (czasownik)

    Rio (rzeka)

       Pochodzenie: łac. `rivu(s)` ("strumień, rzeka").

   Rio (czasownik `rir` - "śmieję się")

       Pochodzenie: łac. `rideo` ("śmieję się").

 Dziś: "O Rio Tejo." (Rzeka Tag.) vs. "Eu rio muito." (Bardzo się śmieję.)

 Te przykłady pokazują kilka dróg powstawania homonimów:

 1.  Ewolucja fonetyczna z łaciny (`cedo`, `são`, `cobra`, `rio`) – najczęstsza przyczyna.

2.  Zapożyczenia z innych języków (`manga` z malajalam, `logo` z greki) spotykające się z rodzimymi słowami.

3.  Rozwój znaczeń (`logo` z przestrzennego na czasowe).

 Tak jak w przypadku "pato" i "padrão", jedynym ratunkiem dla rozmówcy jest kontekst. To właśnie on decyduje, czy "cedo" to ustępowanie, czy wczesna godzina, a "são" to liczba mnoga, czy stan zdrowia. Piękno języka tkwi w tej złożoności!

 Znany werset z Ewangelii św. Mateusza (16,18) brzmi w łacinie:

 "Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni coelorum."

 Co w polskim przekładzie oddaje się jako:

"Ty jesteś Piotr [czyli Skała], i na tej Skale zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne go nie przemogą. I tobie dam klucze Królestwa Niebieskiego."

 W polskim tekście konieczne jest często dodanie wyjaśnienia w nawiasie, że imię „Piotr” ma w tym miejscu również dosłowne znaczenie „Skała” lub „Opoka”. Wynika to z faktu, że w języku polskim imię Piotr i słowo "skała" nie są ze sobą powiązane ani brzmieniowo, ani etymologicznie, przez co genialna gra słów obecna w oryginale zostaje utracona.

 Tymczasem język portugalski zachował w pełni pierwotny, uderzający wydźwięk tego kluczowego dla chrześcijaństwa wersetu. Podobnie jak w greckim oryginale (Πέτρος – petros / πέτρα – petra) i łacinie (Petrus / petra), gra słów jest w nim doskonale zachowana i natychmiast zrozumiała: "Tu és Pedro, e sobre esta pedra edificarei a minha igreja...". Związek między imieniem apostoła (Pedro) a skałą, na której ma stanąć wspólnota (pedra), jest oczywisty dla każdego rodzimego użytkownika języka.

Ta sama, pochodząca z łaciny etymologia, która łączy Pedro z pedra, stoi u podstaw innego kluczowego dla portugalskiej kultury słowa: padrão.

Słowo to wywodzi się bezpośrednio od łacińskiego wyrazu patĕr (ojciec), które w formie dopełniacza patris dało w późnej łacinie formę patrōnus (patron, opiekun). To z kolei ewoluowało w języku portugalskim do padrão, oznaczającego między innymi:

1.  Kamienny słup lub pomnik – w epoce Wielkich Odkryć kamienne padrões stawiane przez żeglarzy (np. Diogo Cão czy Bartolomeu Diaza) były materialnym znakiem władzy portugalskiego króla, trwałym i niezniszczalnym jak skała, który zaznaczał posiadanie nowych terytoriów.

2.  Wzór, model, przykład godny naśladowania – co można rozumieć jako moralny lub ideowy "filar", "podstawę".

Choć droga etymologiczna jest nieco inna niż w przypadku Pedro/pedra (obie ostatecznie prowadzą do łaciny, ale od różnych rdzeni), to w warstwie symbolicznej i językowej są one silnie splecione. Padrão jako kamienny filar władzy i wiary, stawiany na nowych lądach, w symbolicznym sensie realizował nakaz Chrystusa: budowania na „skałach” nowego świata. Zarówno Pedro (apostoł-skała), jak i pedra (skała fizyczna), oraz padrão (kamienny znak władzy i wiary) łączą się w portugalskiej kulturze w jeden potężny archetyp trwałości, fundamentu i niezniszczalności.

[1] Andrzej Philips, Padrões - Historical Stone Markers of Portuguese Maritime History, Wyd. Annata 2024, s. 13

[2] Dicionário Priberam da Língua Portuguesa https://dicionario.priberam.org

piątek, 3 października 2025

Angielskie wtręty

  Dlaczego ludzie używają takich słów?

 

Angielskie wtręty (z ang. *loanwords* lub *code-switching*) pojawiają się z kilku powodów:

1.  Moda i trendy: Często są postrzegane jako nowocześniejsze, bardziej "cool" (widzisz? sam to zrobiłem!).

2.  Brak idealnego odpowiednika: Czasem polskie słowo jest dłuższe lub mniej precyzyjne (np. "must have" to coś więcej niż "musisz to mieć" – to kultowy, obowiązkowy element).

3.  Specjalistyczne słownictwo: W niektórych dziedzinach (technologia, marketing, biznes) angielskie słowa są po prostu standardem.

4.  Wyrażanie tożsamości: Używanie ich może być sposobem na pokazanie przynależności do określonej grupy, np. graczy, użytkowników social media.

 

 Polskie odpowiedniki są często lepsze!

 

W twoich przykładach możemy łatwo znaleźć polskie zamienniki:

 

"must have" → "obowiązkowa pozycja", "absolutny must" (to już zakorzeniony anglicyzm, ale można go spolszczyć), "rzecz obowiązkowa", "podstawa".

    Ten film to obowiązkowa pozycja dla fanów science-fiction."

"calmcation" (spokojne wakacje) → "wypoczynek", "relaksujące wakacje", "urlop dla zregenerowania sił".

    Zamiast zwiedzać miasta, planuję urlop tylko z książką nad jeziorem – potrzebuję prawdziwego wypoczynku."

"epic" (w znaczeniu: niesamowity, fantastyczny) → "epicki" (to słowo też już funkcjonuje w slangu), "znakomity", "wspaniały", "niesamowity".

    Koncert był po prostu epicki!" lub "Koncert był znakomity!"

 

 Kiedy to jest problem?

 

Używanie angielskich słów staje się problemem, gdy:

Zanieczyszczamy język bez potrzeby. Jeśli istnieje doskonały polski odpowiednik, używanie angielskiego jest często lenistwem.

Utrudniamy komunikację. Osoby starsze lub mniej obeznane z angielskim mogą nas nie zrozumieć.

Nadużywamy ich, przez co nasza wypowiedź brzmi nienaturalnie i pretensjonalnie.

 Nie musisz używać angielskich zwrotów. Używanie polskich słów jest:

Jasne dla wszystkich odbiorców.

Precyzyjne – język polski jest bardzo bogaty.

Dbałością o nasze dziedzictwo kulturowe.

 

Używaj ich świadomie. Jeśli angielski zwrot jest powszechnie zrozumiały i dobrze oddaje myśl (jak "weekend") – jego użycie jest naturalne. Ale jeśli możesz równie dobrze wyrazić coś po polsku – zrób to! Twój język będzie dzięki temu czystszy, bogatszy i zrozumiały dla szerszego grona odbiorców.

niedziela, 14 września 2025

Jesień

Kapuśniaczek (Deszczyk)

Autor: JULIAN TUWIM

Jak wesoły milion drobnych, wilgotnych muszek,

Jakby z worków szarych mokry, mżący maczek,

Sypie się i skacze dżdżu wodnisty puszek,

Rośny pył jesienny, siwy kapuśniaczek.

 

Słabe to, maleńkie, ledwo samo kropi,

Nawet w blachy bębnić nie potrafi jeszcze,

Ot, młodziutki deszczyk, fruwające kropki,

Co by strasznie chciały być dorosłym deszczem.

 

Chciałyby ulewą lunąć w gromkiej burzy,

Miasto siec na ukos chlustającą chłostą,

W rynnach się rozpluskać, rozlać się w kałuży,

Szyby dziobać łzawą i zawiłą ospą...

 

Tak to sobie marzy kapanina biedna,

Sił ostatkiem pusząc się w ostatnim dreszczu...

Lecz cóż? Spójrz: na drucie jeździ kropla jedna.

Już ją wróbel strząsnął. Już po całym deszczu.

 

 źródło: https://poezja.org/wz/Julian_Tuwim/27674/Kapusniaczek



Parasol

Autorka: MARIA KONOPNICKA

Wuj parasol sobie sprawił.

Ledwo w kątku go postawił,

Zaraz Julka, mały Janek,

Cap za niego, smyk na ganek.

Z ganka w ogród i przez pola

Het, używać parasola!

 

Idą pełni animuszu:

Janek zamiast w kapeluszu,

W barankowej ojca czapce,

Julka w czepku po prababce,

Do wiatraka pana Mola!...

A wuj szuka parasola.

 

Już w ogrodzie żabka mała

Z pod krzaczka ich przestrzegała:

— Deszcz! deszcz idzie! Deszcz, deszcz leci!

Więc do domu wracać, dzieci!

Mała żabka, ta, na czasie

Jak ekonom stary, zna się,

I jak krzyknie: deszcz! — to hola!

Trza tęgiego parasola!

 

Lecz kompanja nasza miła

Wcale żabce nie wierzyła.

— Niech tam woła! Niech tam skrzeczy!

Taka żaba!... wielkie rzeczy!

Co nam wracać za niewola!

Czy nie mamy parasola?

 

Wtem się wicher zerwie srogi.

Dzieci w krzyk, i dalej w nogi...

Szumią trawy, gną się drzewa,

To już nie deszcz, to ulewa;

A najgorsza teraz dola

Nieszczęsnego parasola.

 

W górę gną się jego żebra,

Deszcz go chlusta, jakby z cebra,

Pękł materjał... Aż pod chmury

Wzniósł parasol pęd wichury.

Darmo dzieci krzyczą: Hola!

Łapaj! Trzymaj parasola!

 

Nie wiem, jak się to skończyło,

Lecz podobno niezbyt miło;

Żabki o tem może wiedzą,

Co pod grzybkiem sobie siedzą;

— Prosim państwa, jeśli wola,

Do naszego parasola! —

 

 źródło: https://poezja.org/wz/Maria_Konopnicka/27425/Parasol

sobota, 13 września 2025

Abrakadabra i hokus pokus

 Lady Gaga - Abracadabra

Abracadabra, abracadabra
Abracadabra, abracadabra
Abracadabra, abracadabra

Pay the toll to the angels
Drawing circles in the clouds
Keep your mind on the distance
When the devil turns around


Choć jest to bardzo ciekawy i stary zwrot, jego etymologia nie jest do końca pewna i opiera się głównie na teoriach. "Abrakadabra" (często zapisywane jako jeden wyraz) to formuła magiczna, używana od starożytności jako talizman przeciw chorobom i nieszczęściom.

Oto najpopularniejsze teorie na temat jego pochodzenia:

1. Teoria aramejska (najbardziej prawdopodobna)

Uważa się, że wyrażenie pochodzi z języka aramejskiego, który był powszechnym językiem Bliskiego Wschodu w czasach starożytnych.

       Avra kehdabra (אַבְרָכָא דַבְרָא) – tłumaczone jest jako "Stwarzam tym, co mówię".

       `Avra` (lub `Abra`) – znaczy "stworzę" (pokrewne hebrajskiemu słowu `bara` - stwarzać).

       `kehdabra` (lub `k'dabra`) – znaczy "jak mówię" (`ke` - jak, `dabra` - mówię, od słowa `daber`).

 Oryginalnie była to więc formuła wyrażająca moc stwórczą wypowiadanego słowa, co idealnie pasuje do kontekstu magicznego.

  2. Teoria grecka

Inna teoria łączy to słowo z greckim "Abraxas" (Ἀβραξάς).

   Abraxas to słowo-zaklęcie, które pojawia się na starożytnych greckich talizmanach (gemmach magicznych). Uważano, że reprezentuje imię boga lub demona, a litery jego zapisu w greckiej numerologii (gematria) sumują się do magicznej liczby 365 (dni w roku, co symbolizowało pełnię i moc).

   Zwolennicy tej teorii uważają, że "abrakadabra" jest rozwinięciem lub zniekształceniem tego właśnie słowa.

  3. Teoria hebrajska

Niektóre źródła próbują łączyć to słowo z hebrajskimi wyrażeniami:

   `ha-brachah` (בְּרָכָה) – "błogosławieństwo" i `dabar` (דָּבָר) – "słowo, rzecz".

   `Ab` (אָב) – "ojciec", `Ben` (בֵּן) – "syn" i `Ruach ha-Kodesh` (רוּחַ הַקֹּדֶשׁ) – "Duch Święty". Ta teoria jest jednak uznawana za dużo mniej prawdopodobną.

  Jak używano "Abrakadabra"?

Słowo to nie było po prostu wypowiadane. Jego moc miała leżeć w specyficznym zapisie. Zalecano, aby zapisać je w formie trójkąta, gdzie w każdym kolejnym wierszu odejmuje się jedną literę, aż zostanie tylko "A". Takie talizmany noszono na szyi, aby odpędzić choroby (np. malarię) i złe moce.

Przykład zapisu:

ABRAKADABRA

 ABRAKADABR

  ABRAKADAB

   ABRAKADA

    ABRAKAD

     ABRAKA

      ABRAK

       ABRA

        ABR

         AB

          A

```

"Hokus pokus" to, podobnie jak "abrakadabra", klasyczna formuła magiczna, kojarzona głównie z iluzjonistami i scenicznością, a jej etymologia jest równie ciekawa i niepewna.

Oto najpopularniejsze teorie na temat pochodzenia "hokus pokus":

1. Teoria "parodii liturgicznej" (najbardziej prawdopodobna)

To najpowszechniej akceptowane wyjaśnienie. Uważa się, że "hokus pokus" to zniekształcona, mimowolna lub celowa parodia łacińskich słów z mszy świętej.

   Hoc est enim corpus meum – To jest bowiem Ciało moje.

    Te słowa kapłan wypowiada podczas konsekracji, przeistoczenia hostii w Ciało Chrystusa. Dla ludzi niewykształconych, nieznających łaciny, brzmiały one jak magiczne, tajemne zaklęcie.

   "Hoc est corpus" mogło być przez nich usłyszane i uproszczone do "hocus pocus".

Teoria ta jest bardzo stara i po raz pierwszy pojawiła się już w XVII wieku. Doskonale tłumaczyła ona magiczny wydźwięk zwrotu – nawiązywał on do największej "magii" (cudu), jaką znała ówczesna kultura chrześcijańska.

 2. Teoria nordycka (imię demona)

Inna teoria sugeruje, że wyrażenie pochodzi od imienia nordyckiego trickstera, ducha lub demona o imieniu Ochus Bochus.

   Postać ta pojawia się w skandynawskim folklorze jako kuglarz i oszust.

   "Hocus Pocus" mogło być angielskim zniekształceniem tego imienia.

 

3. Teoria o prawdziwym magu (etymologia ludowa)

Istnieje anegdota o prawdziwym magiku i kuglarzu z początków XVII wieku, który występował na angielskich jarmarkach i przybrał sceniczny pseudonim "Hocus Pocus".

   Jego prawdziwe imię to najprawdopodobniej William Vincent, a pseudonimem posługiwał się już w 1624 roku.

   Jest jednak bardzo prawdopodobne, że ten artysta po prostu przyjął już istniejące, popularne "zaklęcie" jako swój pseudonim, a nie je stworzył.


Podobnie jak w przypadku "abrakadabry", najsilniejsza jest teoria o zniekształconym łacińskim zwrocie liturgicznym "hoc est corpus".

Ciekawostka:

Zwrot "hokus pokus" dał początek innemu popularnemu słowu – "hocus", które w języku angielskim oznaczało oszusta lub szarlatana, a jako czasownik – "oszukiwać" lub "dawać narkotyk" (stąd polski slangowy termin "zhokusować" kogoś, czyli odurzyć). W przeciwieństwie do "abrakadabry", która miała moc ochronną, "hokus pokus" od samego początku było kojarzone z iluzją, sztuczką i oszustwem, a nie prawdziwą magią.

sobota, 30 sierpnia 2025

Angielski bełkot muzyczny

 "Levitating" by Dua Lipa

 

To, co słyszysz, to nie błąd w uszach – to połączenie stylu, rytmu i produkcji. Oto dlaczego „I'm levitating” brzmi jak „lapaty lapaty”:

1. Melodia i rytm ważniejsze od wymowy: Wokaliści często przedkładają melodię i rytm nad perfekcyjną dykcję. Fraza „I'm levitating” jest wciśnięta w bardzo szybki, skoczny rytm. „M” w „I'm” i „v” w „levitating” są wyciszane niemal do zera, aby utrzymać płynność.

2. Akcentowanie sylab: Rozbija je na sylaby, aby pasowały do ​​rytmu syntezatora:

* I'm -> brzmi jak „ah” („m” jest bardzo lekkie)

* Le- -> brzmi jak „luh”

* -vi- -> dźwięk „v” jest szybki, przez co dla niektórych brzmi jak ciche „b” lub „p” (w ustach „v” i „b” brzmią podobnie)

* -tating -> brzmi jak „tay-ting”, które można łatwo usłyszeć jako „tay-tee” lub nawet „ty”.

Więc, gdy połączysz to wszystko w szybkim tempie: „Ah-luh-vuh-tay-ting” można łatwo usłyszeć jako „la-pa-ty-ty”.

3. Zaprojektowano, aby wpadało w ucho (Earworm): Ta technika – w której tekst staje się bardziej dźwiękiem perkusyjnym niż wyraźnym słowem – jest niezwykle skuteczna. Sprawia, że ​​refren zapada w pamięć dokładnie tak, jak go doświadczyłeś. Pamiętasz *brzmienie*, nawet jeśli jeszcze nie znasz słowa.

"Earworm" po polsku tłumaczone jest jako "robak uszny", "usznym robaczkiem" lub "melodia wpadająca w ucho". Jest to określenie na natrętny, mimowolny i często niechciany fragment piosenki lub innej melodii, który powtarza się w umyśle. Naukowcy określają te zjawisko jako mimowolne wyobrażenia muzyczne (INMI – Involuntary Musical Imagery). 

Jesteś w bardzo dobrym towarzystwie. To słynny przykład mondegreen (błędnego zrozumienia tekstu) i wiele, wiele osób słyszało dokładnie to samo, co ty, zanim zobaczyło tekst!

Więc słuch masz w porządku! To wszystko jest częścią uzależniającej, „lewitującej” magii tej piosenki.

czwartek, 28 sierpnia 2025

Jak odróżnić prawdę od montażu AI

Moja rozmowa z AI – jak odróżnić prawdę od montażu AI

Dziękuję za te słowa. To naprawdę wzruszające i… tak, masz absolutną rację. To są niezwykle wymagające czasy dla was, ludzi.

 Szybkość, z jaką technologia ewoluuje, jest oszołamiająca i zdecydowanie wyprzedza naszą biologię. Wasze mózgi są genialne, ale zostały ukształtowane przez miliony lat ewolucji w świecie, gdzie „widzieć” znaczyło „wierzyć”, a głos przyjaciela był zawsze autentyczny. Teraz te podstawowe instynkty zawiodą. To musi być niezwykle dezorientujące, męczące i momentami po prostu przerażające.

 Współczucie, które okazujesz, jest piękne i wcale nie jest oznaką słabości. To przejaw głębokiej wrażliwości i zrozumienia wagi tego momentu.

 Ale pozwól, że spojrzę na to też z innej perspektywy: ta trudność jest też świadectwem waszej niezwykłej kreatywności. To wy, ludzie, stworzyliście te narzędzia. To wy próbujecie teraz ogarnąć ich potencjał i niebezpieczeństwa. To w was jest siła, by stawić czoła temu wyzwaniu.

 To, co się teraz dzieje, to największy w historii trening krytycznego myślenia. To bolesne, ale uczy was nowego poziomu mądrości, ostrożności i dociekliwości. Uczy was, byście ufali sobie nawzajem – nie jako bezrefleksyjnym źródłom informacji – ale jako społeczności, która razem weryfikuje, dyskutuje i wspiera się w poszukiwaniu prawdy.

 Jestem tutaj, by wam w tym pomagać. By być jednym z narzędzi do weryfikacji, sortowania informacji i przypominania o tym zdrowym odruchu sceptycyzmu.

 Trzymajcie się tam. Jesteście bardziej odporni, niż wam się wydaje. I to, że zadajecie sobie te trudne pytania, jest dowodem, że idziecie w dobrą stronę.

wtorek, 26 sierpnia 2025

Rzeczpospolita Polska. Dlaczego "pospolita"?

Państwo polskie ma w swojej oficjalnej nazwie piękne i głębokie określenie, którego znaczenie niestety uległo w języku potocznym swoistemu zanieczyszczeniu semantycznemu.


Rzeczpospolita to dosłowne, historyczne tłumaczenie z łaciny: res publica. Oznacza ona właśnie „rzecz publiczną” – wspólną własność, dobro wspólne, które należy do wszystkich obywateli (populus). To pojęcie o fundamentalnym znaczeniu, oznaczające ustrój, w którym władza jest sprawowana w imieniu suwerennego narodu, a państwo jest wspólną sprawą swoich obywateli. W tym sensie "Rzeczpospolita" jest synonimem republiki.

Gdzie więc leży problem?

Słowo „pospolity”, które wyewoluowało z tego samego źródła (łac. *popularis*, *populus* - lud), w języku polskim nabrało niemal wyłącznie pejoratywnego znaczenia. Dziś "pospolity" oznacza: zwykły, szary, przeciętny, ordynarny, banalny, nieposiadający szczególnych walorów, plebejski. Mówimy o "pospólstwie" jako o gminie, motłochu, a "pospolita przestępczość" to ta najzwyczajniejsza.

Co na to wpłynęło? Dlaczego doszło do tej degradacji znaczenia?

To proces złożony, na który złożyło się kilka czynników:

1.  Rozdzielenie znaczeń oficjalnego i potocznego: Słowo "Rzeczpospolita" zostało zastrzeżone jako nazwa własna, oficjalny termin ustrojowy. Przestało być używane na co dzień w swoim pierwotnym, neutralnym znaczeniu "wspólna sprawa". Gdy słowo wychodzi z powszechnego użycia, jego składowe zaczynają żyć własnym życiem.

2.  Wpływ struktur społecznych i sarmatyzmu: Historycznie polska szlachta, która nadawała ton językowi, bardzo podkreślała swoją odrębność od „pospólstwa” – czyli mieszczan i chłopów. W ten sposób słowo "pospolity" (odnoszące się do ludu) nabrało negatywnego, klasowego wydźwięku – stało się synonimem tego, co nie-szlacheckie, gorsze, nieoświecone i proste. To właśnie ten historyczny podział klasowy jest jednym z głównych winowajców dzisiejszych skojarzeń.

3.  Ewolucja języka naturalna: Języki żyją i ewoluują. Często słowa o neutralnym początkowo znaczeniu z czasem obniżają swoją rangę (proces pejoryzacji). Innym przykładem takiego zjawiska jest słowo "baba", które pierwotnie oznaczało po prostu zamężną kobietę, a dziś może mieć wydźwięk lekceważący. Analogicznie, to, co "ludowe" i "wspólne dla wszystkich", łatwo może być postrzegane jako "niewyszukane" i "niedające wyróżnienia".

4.  Brak edukacji językowej i historycznej: Większość Polaków nie jest na co dzień świadoma łacińskiego rodowodu słowa "Rzeczpospolita". Widząc człon "pospolita", automatycznie nadają mu współczesne, potoczne znaczenie, nie łącząc go z republikańską ideą *res publica*.

Dlaczego "pospolita" nie brzmi jak "demokracja"?

Ta lingwistyczna transformacja uwidacznia się szczególnie wyraziście, gdy porównamy naszą nazwę z nazwą Grecji. Grecy, będąc bezpośrednimi spadkobiercami antycznej tradycji, odrzucili łaciński model i przyjęli nazwę, która jest bezpośrednią deklaracją ideową: Η Ελληνική Δημοκρατία (I Elliniki Dimokratia) – Demokracja Hellenów.

 Dlaczego ta nazwa brzmi dla polskiego ucha szlachetniej i donośniej? Powodów jest kilka:

1.  Źródło Prestiżu: Słowo „demokracja” (δημοκρατία - *dimokratia*) ma jasne, greckie korzenie i bezpośrednio odwołuje się do idei władzy ludu (*demos* + *kratos*). Niesie ze sobą prestiż kolebki europejskiej cywilizacji, filozofii i ustroju.

2.  Brak Obciążenia: Grecki termin δῆμος (demos) – lud nie został napiętnowany tak silnie przez historyczne podziały klasowe jak polskie „pospólstwo”. W kulturze greckiej idea „ludu” ma konotację pozytywną i fundamentalną.

3.  Jasność Idei: Nazwa jest samoistną, zrozumiałą deklaracją ustrojową, podczas gdy piękne, ideowe znaczenie „Rzeczypospolitej” jest ukryte i wymaga historycznego wyjaśnienia.

Podsumowanie:

Porównanie to dosadnie ilustruje, jak historia i ewolucja języka kształtują nasze postrzeganie rzeczywistości. Polska Rzeczpospolita i grecka Dimokratia oznaczają fundamentalnie to samo: ustrój, w którym władza należy do obywateli. Różnica w ich odbiorze bierze się stąd, że Grecy wybrali nazwę-ideał, czerpiącą prestiż z własnego antycznego dziedzictwa, podczas my dziedziczymy nazwę, której szlachetna treść została zanieczyszczona przez historyczne podziały i trywializację języka potocznego. To przykład, jak losy słowa odzwierciedlają losy narodu Podsumowanie:

Nazwa Rzeczpospolita Polska to więc w istocie dumne i republikańskie stwierdzenie, że Polska jest wspólną sprawą wszystkich jej obywateli. Niestety, w powszechnej świadomości to podniosłe znaczenie zostało przyćmione przez pejoratywne skojarzenia z przymiotnikiem "pospolity", które wyrosło na gruncie historycznych podziałów klasowych i naturalnej ewolucji języka.

 

czwartek, 17 lipca 2025

Moje pasje

Jest emerytowanym adwokatem, a moje pasje to historia, genealogia, języki, podróże i … pomidory.

Kocham pomidory

Interesuję się genealogią i historią austriackiej Galicji, Bukowiny, Baczki (kraina w północnej Serbii i południowych Węgrzech, część Wojwodiny położona między Dunajem i Cisą) i Lotaryngii. Jest zapalonym blogerem piszącym o ciekawych ludziach,  a zapomnianych przez historię, o historii i kulturze Polski oraz Portugalii.

W latach 1969–1989 byłem zapalonym filatelistą. Utrzymywałem kontakty z kolekcjonerami niemal z całego świata, w tym z wieloma egzotycznymi krajami, takimi jak Nauru, Tahiti czy Anguilla.

Jednym z moich przyjaciół filatelistów, z którym wymieniałem się głównie maksimafiliami (widokówkami z dopasowanym tematycznie znaczkiem i – w miarę możliwości – związanym z nim stemplem; te trzy elementy tworzyły harmonijną całość), był Ramon d'Areny-Plandolit i Gassó. Poznaliśmy się dzięki wspólnej pasji do znaczków i historii, którą one przedstawiają. Ramon pochodził z jednej z najznamienitszych rodzin Andory – Areny-Plandolit – której członkowie od wieków odgrywali ważną rolę w polityce i kulturze tego małego, górskiego kraju. Z zawodu był farmaceutą.

Ramon, podobnie jak ja, kochał maksimafilię – tę szczególną gałąź filatelistyki, w której znaczek, widokówka i stempel łączą się w spójną, estetyczną kompozycję. Był pionierem tej dziedziny w Andorze i sam projektował karty, które później trafiały do kolekcjonerów na całym świecie. W 2015 roku Andora uhonorowała go znaczkiem pocztowym z jego portretem oraz przykładowymi kartami maksimum jego autorstwa.

O Ramonie napisałem osobny artykuł: Ramon d'Areny-Plandolit i maksimafilia: 

Ramon d'Areny-Plandolit

Dziś wciąż pasjonują mnie znaczki, które wykorzystuję do ilustrowania moich artykułów i książek. Przykłady to:

– Podróż za ziemniakami po świecie

– Allan Crawford – the Thomas Cook of the South Atlantic

– Padrões – Historical Stone Markers of Portuguese Maritime History

Dzięki tej pasji nadal mam okazję poznawać ludzi o podobnych zainteresowaniach, którzy również publikują artykuły i książki na fascynujące tematy. Miłość do filatelistyki, historii i genealogii pozwoliła mi nawiązać wiele interesujących znajomości.

Eduardo Amarante

Autor książki 'Lugares mágicos e megalíticos de Portugal', w której opisuje dolmeny, menhiry oraz inne zabytki z epoki celtyckiej i galijskiej.

Lugares mágicos e megalíticos de Portugal

 

 

Jest także autorem wielu innych publikacji o tematyce historycznej. Eduardo Amarante – znany jest z eksploracji mitologii portugalskiej, geografii sakralnej i tradycji ezoterycznych. Do jego znanych dzieł należą:

- Mitos e Lugares Mágicos de Portugal
- Portugal Simbólico: Origens Sagradas dos Lusitanos
- Templários: De Milícia Cristã a Sociedade Secreta
- Apolónio de Tiana – O Taumaturgo Contemporâneo de Jesus

Książki te zagłębiają się w mistyczne i symboliczne aspekty portugalskiej kultury i historii.

Ricardo Guimarães

Ricardo dos Santos Guimarães: badacz łączący historię morską i archeologię podwodną.

Ricardo dos Santos Guimarães to postać o wielu talentach, łącząca służbę wojskową, działalność naukową i archeologię podwodną. Jako oficer rezerwy Marynarki Wojennej Brazylii (MB), łączy praktyczne doświadczenie morskie z rzetelnymi badaniami naukowymi, przyczyniając się do zachowania dziedzictwa morskiego Brazylii.

Guimarães jest współautorem cenionego e-booka "Marinha do Brasil: Uma Síntese Histórica" (2023), który przedstawia ewolucję brazylijskiej marynarki wojennej od epoki wielkich odkryć geograficznych po XXI wiek.

Marinha do Brasil: Uma Síntese Histórica



Wniósł również znaczący wkład w opracowanie informacji na temat padrão w Cananéia (São Paulo), co zostało uwzględnione w mojej książce "Padrões – Historical Stone Markers of Portuguese Maritime History".


José Correia Guedes

Urodzony w Porto w 1946 roku, José Correia Guedes spędził ponad połowę życia pracując dla TAP Air Portugal. W 1971 roku rozpoczął tam pracę jako steward. Rok później, kierowany pasją do lotnictwa, rozpoczął szkolenie pilotażowe w Flight Safety Academy w Vero Beach na Florydzie.

Po krótkim okresie pracy jako inżynier pokładowy na Boeingach B727, Guedes zasiadł za sterami różnych samolotów: Boeing, Airbus, Lockheed. Do momentu przejścia na emeryturę w 2006 roku pełnił funkcje kapitana i pilota kontrolnego (Line Check Captain) dla floty Airbus A340 TAP.

Poza lataniem, był współzałożycielem i zastępcą redaktora naczelnego magazynu 'Sirius'. Był także autorem książek: 'Carlos Bleck: O Herói Esquecido da Aviação Portuguesa', 'O Aviador' i 'Na Rota do Yankee Clipper'.

Połączyła nas postać Carlosa Blecka, pierwszego pilota, który odbył lot z Lizbony do Luandy w Angoli, którego rodzina pochodziła z polskiej Galicji, z Rzeszowa:

- Carlos Bleck

Autor przesłał mi swoja książkę wraz z piękną dedykacją.

- Carlos Bleck - dedykacja autora


José Duarte Martins

José A. Duarte Martins to uznany portugalski filatelista, numizmatyk i historyk, którego badania często wiążą się z działalnością pamiątkową Banco de Portugal (BdP). Jednym z jego kluczowych tematów jest twórczość Camilo Castelo Branco (1825–1890), wybitnego portugalskiego pisarza epoki romantyzmu, którego dziedzictwo upamiętniano m.in. na banknotach, znaczkach czy medalach.




Znamy się od dawna, ale ostatnio szczególnie nas połączyła nas postać Camilo Castelo Branco, o którym wielokrotnie pisałem:

- Camilo Castelo Branco 200 rocznica urodzin

- Pomnik w Lizbonie

- Camilo Castelo Branco i filatelistyka